рдХृрд╖ि рдХिрд╕ी рджेрд╢ рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЖрдЬ рдХा рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдФрд░ рдлрд╕рд▓ों рдкрд░ рдХीрдЯ рдФрд░ рд░ोрдЧ рдХा рд╣рдорд▓ा рдХिрд╕ाрдиों рдХो рдЖрд░्рдеिрдХ рдиुрдХрд╕ाрди рдФрд░ рдЕंрддрддः рджेрд╢ рдХो рдиुрдХрд╕ाрди рдоें рдПрдХ рдмрдб़ी рд╕рдорд╕्рдпा рдХे рд░ूрдк рдоें рдЦрдб़ा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЕрдзिрдХ рдФрд░ рдЯिрдХाрдК рдЙрдкрдЬ рдХे рд▓िрдП рдЖрдзुрдиिрдХ рдХृрд╖ि рддрдХрдиीрдХों рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ोрдЪрдиे рдХा рд╕рдордп рдЖ рдЧрдпा рд╣ै।
рд╣рдо рдЕрдзिрдХ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЙрдкрдЬ рдХे рд▓िрдП рдЖрдзुрдиिрдХ рдХृрд╖ि рддрдХрдиीрдХों рдЬैрд╕े рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдЦेрддी, рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдкोрдиिрдХ рдЦेрддी рдЖрджि рдХो рдЕрдкрдиा рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рдкॉрд▓ीрд╣ाрдЙрд╕ рдХ्рдпा рд╣ै?
рдкॉрд▓ीрд╣ाрдЙрд╕ рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдЧ्рд░ीрдирд╣ाрдЙрд╕ рд╣ै, рдкॉрд▓ीрдЗрдеाрдЗрд▓ीрди рдЬैрд╕ी рдкाрд░рднाрд╕ी рд╕ाрдордЧ्рд░ी рд╕े рдмрдиी рд╕ंрд░рдЪрдиा рдЬрд╣ां рдкौрдзे рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХा рдЖрдХाрд░ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рднिрди्рди рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдкॉрд▓ीрд╣ाрдЙрд╕ рдпा рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдХे рдЕंрджрд░ूрдиी рд╣िрд╕्рд╕े рд╕ूрд░рдЬ рдХी рд░ोрд╢рдиी рдХे рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рдЖрдиे рдкрд░ рдЧрд░्рдо рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं рдХ्рдпोंрдХि рдШрд░ рдоें рдЧ्рд░ीрдирд╣ाрдЙрд╕ рдЧैрд╕ рдиिрдХрд▓рдиा рдмंрдж рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЬрдм рдмाрд╣рд░ рдаंрдб рд╣ोрддी рд╣ै, рддो рдЕंрджрд░ рдХा рддाрдкрдоाрди рдкौрдзों рдХे рд▓िрдП рдЧрд░्рдо рдФрд░ рдЬीрд╡िрдд рд░рд╣рдиे рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рд╣ोрддा рд╣ै।
рдЧ्рд░ीрдирд╣ाрдЙрд╕ рдФрд░ рдкॉрд▓ीрд╣ाрдЙрд╕ рдЦेрддी рдХे рдмीрдЪ рдЕंрддрд░
рдкॉрд▓ीрд╣ाрдЙрд╕ рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдЧ्рд░ीрдирд╣ाрдЙрд╕ рд╣ै рдпा рд╣рдо рдЗрд╕े рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдХे рдПрдХ рдЫोрдЯे рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдХे рд░ूрдк рдоें рдкрд░िрднाрд╖िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдЬрд╣ां рдкॉрд▓ीрдеिрди рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд╡рд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдиिрд░्рдоाрдг рдХी рдХрдо рд▓ाрдЧрдд рдФрд░ рдЖрд╕ाрди рд░рдЦрд░рдЦाрд╡ рдХे рдХाрд░рдг рдкॉрд▓ीрд╣ाрдЙрд╕ рдЦेрддी рдПрдХ рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рддрдХрдиीрдХ рд╣ै।
рдкॉрд▓ीрд╣ाрдЙрд╕ рдЦेрддी рдХे рд▓ाрдн
рдкॉрд▓ीрд╣ाрдЙрд╕ рдХिрд╕ाрдиों рдХे рд▓िрдП рдмрд╣ुрдд рдлाрдпрджेрдоंрдж рд╣ै, рдЦाрд╕рдХрд░ рдЙрди рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рдЬो рдЬैрд╡िрдХ рдФрд░ рд╣ाрдИ-рдЯेрдХ рдЦेрддी рдкрд╕ंрдж рдХрд░рддे рд╣ैं। рдкॉрд▓ीрд╣ाрдЙрд╕ рдЦेрддी рдХे рдХुрдЫ рд▓ाрдн рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ैं:
рдкौрдзे рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдЙрдЧाрдП рдЬाрддे рд╣ैं рдЬिрд╕рд╕े рдлрд╕рд▓ рдХे рдиुрдХрд╕ाрди рдпा рдХ्рд╖рддि рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдХрдо рд╣ोрддी рд╣ै।
рдЖрдк рд╕ाрд▓ рднрд░ рдлрд╕рд▓ें рдЙрдЧा рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рдХिрд╕ी рд╡िрд╢ेрд╖ рдоौрд╕рдо рдХी рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा рдХрд░рдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ै।
рдкॉрд▓ीрд╣ाрдЙрд╕ рдоें рдХीрдЯों рдФрд░ рдХीрдЯों рдХा рдЖрдХ्рд░рдордг рдХрдо рд╣ोрддा рд╣ै।
рдмाрд╣рд░ी рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдлрд╕рд▓ों рдХी рд╡ृрдж्рдзि рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдирд╣ीं рдХрд░ेрдЧी।
рдкॉрд▓ीрд╣ाрдЙрд╕ рдоें рдЙрдкрдЬ рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╣ै।
рдЕрдЪ्рдЫा рдЬрд▓ рдиिрдХाрд╕ी рдФрд░ рд╡ाрддрди।
рдпрд╣ рдХिрд╕ी рднी рдоौрд╕рдо рдоें рдЖрдкрдХी рдлрд╕рд▓ों рдХो рд╕рд╣ी рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рд╕ुрд╡िрдзाрдПं рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै।
рдпрд╣ рд▓рдЧрднрдЧ 4 рд╕े 6 рдЧुрдиा рддрдХ рдЙрдкрдЬ рдмрдв़ा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдХрдо рдлрд╕рд▓ рдЕрд╡рдзि।
рдЙрд░्рд╡рд░рдХ рдФрд░ рдХीрдЯрдиाрд╢рдХ рдЖрд╡ेрджрди рдЖрд╕ाрди рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕े рд╕्рд╡рдЪाрд▓िрдд рд░ूрдк рд╕े рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рднी рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдкॉрд▓ीрд╣ाрдЙрд╕ рдоें рдЙрдЧाрдИ рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдлрд╕рд▓ें
рдкрдкीрддा, рд╕्рдЯ्рд░ॉрдмेрд░ी рдЖрджि рдлрд▓ों рдХी рдлрд╕рд▓ें рдЙрдЧाрдИ рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ैं।
рд╕рдм्рдЬिрдпों рдХी рдлрд╕рд▓ें рдЙрдЧाрдИ рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ैं рдЬिрдирдоें рдЧोрднी, рдХрд░ेрд▓ा, рд╢िрдорд▓ा рдоिрд░्рдЪ, рдоूрд▓ी, рдлूрд▓рдЧोрднी, рдоिрд░्рдЪ, рдзрдиिрдпा, рдк्рдпाрдЬ, рдкाрд▓рдХ, рдЯрдоाрдЯрд░ рдЖрджि рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं।
рдлूрд▓ों рдХी рдлрд╕рд▓ें рд▓ी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ैं। рдХाрд░्рдиेрд╢рди, рдЬрд░рдмेрд░ा, рдЧेंрджा, рдЖрд░्рдХेрдб рдФрд░ рдЧुрд▓ाрдм рдЖрджि।
рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдЦेрддी рдХैрд╕े рд╢ुрд░ू рдХрд░ें?
рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдЦेрддी рдоें рд╢ुрд░ू рдоें рдмुрдиिрдпाрджी рдвांрдЪे, рдЙрдкрдХрд░рдг, рд╢्рд░рдо рдФрд░ рдХрдЪ्рдЪे рдоाрд▓ рдкрд░ рднाрд░ी рдЦрд░्рдЪ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी, рдЧ्рд░ीрдирд╣ाрдЙрд╕ рдХिрд╕ाрдиों рдХो рддрдХрдиीрдХी, рдЖрд░्рдеिрдХ рдФрд░ рд╡िрдкрдгрди рдЬ्рдЮाрди рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЖрдкрдХो рдПрдХ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा।
рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдХे рдк्рд░рдХाрд░:
рдЙрдирдХे рдЖрдХाрд░, рдиिрд░्рдоाрдг рдк्рд░рдХाрд░, рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдФрд░ рд╡ेंрдЯिрд▓ेрд╢рди рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЧ्рд░ीрдирд╣ाрдЙрд╕ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ैं। рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдЕрдкрдиा рд▓ाрдн рд╣ोрддा рд╣ै। рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЧ्рд░ीрдирд╣ाрдЙрд╕ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдбिрдЬ़ाрдЗрди рдХिрдП рдЧрдП рд╣ैं।
рдЖрдорддौрд░ рдкрд░, рднाрд░рдд рдоें, рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╣рд╡ाрджाрд░ рдЧ्рд░ीрдирд╣ाрдЙрд╕ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдлूрд▓, рд╕рдм्рдЬी рдЙрдд्рдкाрджрди рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдП) рдЖрдХाрд░ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдк्рд░рдХाрд░
1. Sawtooth type Greenhouse
2. Ridge and furrow type greenhouse
3. Uneven span type greenhouse
4. Even span type of greenhouse.
5. Sawtooth type.
6. Quonset greenhouse.
7. Interlocking ridges greenhouse.
8. Ground to ground greenhouse
рдмी) рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдк्рд░рдХाрд░
Wooden framed structures – It is a low cost greenhouse for Vegetable crop Production.
Pipe framed structures.
рд╕ी) рдХрд╡рд░िंрдЧ рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЧ्рд░ीрдирд╣ाрдЙрд╕ рдк्рд░рдХाрд░
Glass greenhouse
plastic greenhouse
рдбी) рд╡ेंрдЯिрд▓ेрд╢рди рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдк्рд░рдХाрд░
рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╡ेंрдЯ рдЧ्рд░ीрдирд╣ाрдЙрд╕:
рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдЧ्рд░ीрдирд╣ाрдЙрд╕ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╡ेंрдЯिрд▓ेрд╢рди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै, рдФрд░ рдлрд╕рд▓ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╣ै; рдЕंрджрд░ рдХे рддाрдкрдоाрди, рдЖрд░्рдж्рд░рддा рдФрд░ рдХाрд░्рдмрди рдбाрдЗрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб рдЧैрд╕ рдХो рдмрдиाрдП рд░рдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдЗрд╕ рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдоें, рдКрдкрд░ी рдФрд░ рд╕ाрдЗрдб рд╢ेрдб рдиेрдЯ рдХीрдЯ рдФрд░ рдмैрдХ्рдЯीрд░िрдпा рдХे рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХो рд░ोрдХрддे рд╣ैं।
рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЧ्рд░ीрдирд╣ाрдЙрд╕ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдлूрд▓ рдЬैрд╕े рдЬрд░рдмेрд░ा,рдбрдЪ рдЧुрд▓ाрдм, рдХाрд░्рдиेрд╢рди, рд▓िрд▓ी рдФрд░ рд╕рдм्рдЬिрдпां рдЬैрд╕े рд░ंрдЧीрди рд╢िрдорд▓ा рдоिрд░्рдЪ, рдЯрдоाрдЯрд░, рдХрдХрдб़ी рдФрд░ рд╡िрджेрд╢ी рд╕рдм्рдЬिрдпों рдХे рдЙрдд्рдкाрджрди рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдЧ्рд░ीрдирд╣ाрдЙрд╕ (Fan & Pad Polyhouses) -
рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЧ्рд░ीрдирд╣ाрдЙрд╕ рдоें, рдЖंрддрд░िрдХ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рдк्рд░рдмंрдзिрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рд╕िंрдЪाрдИ рддрдХрдиीрдХों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдХे рддाрдкрдоाрди рдФрд░ рдЖрд░्рдж्рд░рддा рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЧ्рд░ीрдирд╣ाрдЙрд╕ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдЬ्рдпाрджाрддрд░ рд╣ाрдИ-рдЯेрдХ рдирд░्рд╕рд░ी рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдФрд░ рдЗрд╕рдХी рд▓ाрдЧрдд рднी рдЕрдзिрдХ рд╣ोрддी рд╣ै।
рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рд╕ाрдЗрдЯ рдХा рдЪрдпрди
рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдЦेрддी рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े, рдЖрдкрдХो рд╕рдлрд▓ рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдЦेрддी рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдмिंрджुрдУं рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा।
1. рдоिрдЯ्рдЯी рдХा рдкीрдПрдЪ 5.5 рд╕े 6.5 рдФрд░ EC 0.3 рд╕े 0.5 рдоिрдоी/рд╕ेрдоी рдХे рдмीрдЪ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
2. рдкाрдиी рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдЕрдЪ्рдЫी рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।
3. рд╕िंрдЪाрдИ рдХा рдкाрдиी рдкीрдПрдЪ 5.5 рд╕े 7.0 рдФрд░ EC 0.1 рд╕े 0.3 рдХे рдмीрдЪ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
4. рдЪрдпрдиिрдд рд╕्рдеाрди рдк्рд░рджूрд╖рдг рдоुрдХ्рдд рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
5. рдмाрдЬाрд░ рдоें рдоाрд▓ рдХे рдкрд░िрд╡рд╣рди рдФрд░ рд╢ॉрдкिंрдЧ рдХे рд▓िрдП рдЙрдЪिрдд рд╕рдб़рдХें рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।
6. рд╕्рдеाрди рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХे рд▓िрдП рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдмрдб़ा рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
7. рд╢्рд░рдоिрдХ рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ों।
8. рдоिрдЯ्рдЯी рдХो рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рд╕े рд╕ूрдЦा рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
рдмैंрдХ рдЛрдг рдФрд░ рд╕рдм्рд╕िрдбी рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рдХрд░ें
рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдЦेрддी рдоें рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдиिрд╡ेрд╢ рдЕрдзिрдХ рд╣ै। рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП, рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдЦेрддी рдХी рд▓ाрдЧрдд рд▓рдЧрднрдЧ 50 рд▓ाрдЦ- 60 рд▓ाрдЦ (рдЧ्рд░ीрдирд╣ाрдЙрд╕ рд▓ाрдЧрдд рдк्рд░рддि рдПрдХрдб़) рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै
рдХрдИ рдмैंрдХ рдХिрд╕ाрдиों рдХो рдмाрдЧрд╡ाрдиी рдЛрдг рдк्рд░рджाрди рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं।
рдЕрдкрдиे рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдХे рд▓िрдП рдмैंрдХ рд╕े рдЛрдг рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП, рдЖрдкрдХो рдЪाрд░्рдЯрд░्рдб рдПрдХाрдЙंрдЯेंрдЯ рдпा рдХिрд╕ी рдПрдЬेंрд╕ी рдХी рдорджрдж рд╕े рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдЦेрддी рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рд░िрдкोрд░्рдЯ рдмрдиाрдиी рд╣ोрдЧी рдФрд░ рдЙрд╕े рдЛрдг рдХे рд▓िрдП рдмैंрдХ рдХो рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा। рдпрд╣ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рд░िрдкोрд░्рдЯ рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдХे рд▓िрдП рд╕рдм्рд╕िрдбी рдЖрд╡ेрджрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХे рд▓िрдП рднी рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै।
рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рд░िрдкोрд░्рдЯ рдмрдиाрдиे рдХे рдЪрд░рдг
1. рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдХिрд╕ाрди рдХे рдмाрд░े рдоें рдкрд░िрдЪрдп
2. рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा
3. рддрдХрдиीрдХी рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг
4. рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг
рдмैंрдХ рдоें рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬों рдХी рд╕ूрдЪी
1. рд╡िрд╕्рддृрдд рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рд░िрдкोрд░्рдЯ
2. рднूрдоि рд░िрдкोрд░्рдЯ
4. рдкॉрд▓ीрд╣ाрдЙрд╕ рдХा рдЕрдиुрдоाрди
5 рдкॉрд▓ीрд╣ाрдЙрд╕ рдХा рдЦाрдХा
6. рдкौрдзों рдХा рдЕрдиुрдоाрди
7. рд╕िंрдЪाрдИ рдХा рдЕрдиुрдоाрди
8. рдоिрдЯ्рдЯी рдФрд░ рдЬрд▓ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рд░िрдкोрд░्рдЯ
9. рдЦрд░ीрджाрд░ рдХा рдкрдд्рд░
рдЧ्рд░ीрдирд╣ाрдЙрд╕ рд╕рдм्рд╕िрдбी рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рдХрд░ें
рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдЦेрддी рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрддी рд╣ै рдФрд░ рдмाрдЧрд╡ाрдиी рд╡िрднाрдЧ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдЦेрддी рдХे рд▓िрдП рд╕рдм्рд╕िрдбी рдХी рдкेрд╢рдХрд╢ рдХी рдЬाрддी рд╣ै।
рд╕рд░рдХाрд░ рдЧ्рд░ीрдирд╣ाрдЙрд╕ рдХी рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рд▓ाрдЧрдд рдоें рд▓рдЧрднрдЧ 50% -60% рдХी рд╕рдм्рд╕िрдбी рджेрддी рд╣ै। рд╕рдм्рд╕िрдбी рдХा рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╣рд░ рд░ाрдЬ्рдп рдоें рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрддा рд╣ै।
рд╕рдм्рд╕िрдбी рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рд▓िрдП рдкрдв़ें рдПрдирдПрдЪрдПрдо рдФрд░ рдПрдирдПрдЪрдмी рдХी рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ рдпा рдирдЬрджीрдХी рд╕рд░рдХाрд░ी рдХृрд╖ि рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХрд░ें рдЬो рдЖрдкрдХो рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди рдХрд░рддे рд╣ैं।
рд╕рдм्рд╕िрдбी рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рдХрд░рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै
рд╡िрд╕्рддृрдд рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рд░िрдкोрд░्рдЯ।
рдкрд░िрдпोрдЬрдиा-рднूрдоि рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХे рд░िрдХॉрд░्рдб рдХी рдк्рд░рдоाрдгिрдд рдк्рд░рддि।
рдкूрд░्рдг рдиिрдпрдо рдФрд░ рд╢рд░्рддों рдХे рд╕ाрде рдмैंрдХ рдж्рд╡ाрд░ा рдЬाрд░ी рдЛрдг рд╕्рд╡ीрдХृрдд рдкрдд्рд░।
рдЧ्рд░ीрдирд╣ाрдЙрд╕ рдиिрд░्рдоाрдг рдХंрдкрдиी рд╕े рдСрд░्рдбрд░ рджें।
рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдм्рд╕िрдбी рдФрд░ рдмैंрдХ рдЛрдг рдкाрд░िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЖрд╢рдп рдкрдд्рд░ (рдПрд▓рдУрдЖрдИ) рдХो рдоंрдЬूрд░ी рджेрдиे рдХे рдмाрдж рдЕрдЧрд▓ा рдХрджрдо рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдиिрд░्рдоाрдг рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиा рд╣ै। рдХрдИ рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдиिрд░्рдоाрдг рдХंрдкрдиिрдпां рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ैं। рдЖрдк рдЙрдирд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЙрдирдХी рдкिрдЫрд▓ी рдкрд░िрдпोрдЬрдиाрдУं (рдХाрд░्рдп рдЧुрдгрд╡рдд्рддा) рдХी рдЬांрдЪ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдиिрд░्рдоाрдг рджрд░ рдХे рд▓िрдП рдмाрддрдЪीрдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рдкॉрд▓ीрд╣ाрдЙрд╕ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд▓ाрдЧрдд
рдЧ्рд░ीрдирд╣ाрдЙрд╕ рдиिрд░्рдоाрдг рд▓ाрдЧрдд (рдкॉрд▓ीрд╣ाрдЙрд╕)рд▓рдЧрднрдЧ 700 рд░ुрдкрдпे рд╕े 1000 рд░ुрдкрдпे рдк्рд░рддि рд╡рд░्рдЧ рдоीрдЯрд░ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рд▓ाрдЧрдд рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा, рдЖрдХाрд░, рдЖрдХाрд░, рдкрд░िрд╡рд╣рди рдФрд░ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдЖрджि рдЬैрд╕े рд╡िрднिрди्рди рдХाрд░рдХों рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддी рд╣ै।
рдкौрдзे рдХी рдмुрдХिंрдЧ
рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рд╡ाрд▓े рдлूрд▓ рдФрд░ рд╕рдм्рдЬी рдХे рдкौрдзे рдХा рдЙрдд्рдкाрджрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП, рдЕंрдХुрд░ рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдмेрд╣рддрд░ рдФрд░ рдХिрд╕ी рднी рдмीрдоाрд░ी рд╕े рдоुрдХ्рдд рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।
рдкौрдзे рдХी рдмुрдХिंрдЧ рд╕े рдкрд╣рд▓े рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдмिंрджुрдУं рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП
1. рдХिрд╕ рдХिрд╕्рдо рдХी рдмाрдЬाрд░ рдоें рдоांрдЧ рдЕрдзिрдХ рд╣ै
2. рдХिрд╕्рдо рдХी рдЙрдкрдЬ рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рд░िрдкोрд░्рдЯ
3. рд╣рдоाрд░ी рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдХे рд▓िрдП рдХौрди рд╕ी рдХिрд╕्рдо рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╣ै
4. рд░ोрдЧ рдФрд░ рдХीрдЯ рд░िрдкोрд░्рдЯ
рдЖрдк рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рдирд░्рд╕рд░ी рдк्рд░рддिрдиिрдзि рдпा рдХिрд╕ी рдЕрди्рдп рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдоाрд▓िрдХ рд╕े рдПрдХрдд्рд░ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдкौрдз рдирд░्рд╕рд░ी рдХंрдкрдиिрдпां рдкौрдзे рдХी рдЦेрддी рдХे рд▓िрдП рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди рднी рджे рд╕рдХрддी рд╣ैं।
Cultural practices
рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдлрд╕рд▓ рдХी рдПрдХ рдЕрд▓рдЧ рдк्рд░рдмंрдзрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ोрддी рд╣ै। рдк्рд▓ांрдЯ рдирд░्рд╕рд░ी рдХंрдкрдиी рдЙрд░्рд╡рд░рдХ рдЕрдиुрд╕ूрдЪी, рдХीрдЯ рдФрд░ рд░ोрдЧ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдк्рд░рдмंрдзрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╕्рддृрдд рджिрд╢ा рдиिрд░्рджेрд╢ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддी рд╣ै।
рдПрдХ рд╕рдлрд▓ рдЧ्рд░ीрдирд╣ाрдЙрд╕ рдХिрд╕ाрди рдмрдирдиे рдХी рдХुंрдЬी "рд╣рд░ рджिрди рдлрд╕рд▓ों рдХी рдмाрд░ीрдХी рд╕े рдиिрдЧрд░ाрдиी" рд╣ै। рдпрд╣ рдХिрд╕ी рднी рдХीрдЯ рд░ोрдЧ рдХे рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рдлрд╕рд▓ рдкрд░ рд╣рдорд▓े рдХो рд╕рдордЭрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдкौрдзे рдоें рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ों рдХी рдХрдоी рдХो рд╕рдордЭрдиे рдоें рднी рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै।
рд╣рд░ рдЧ्рд░ीрдирд╣ाрдЙрд╕ рдХिрд╕ाрди рдХे рд▓िрдП рдХुрдЫ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЙрдкрдХрд░рдг рдФрд░ рд░рд╕ाрдпрдиों рдХी рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै। рд╡े рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ैं:
рдИрд╕ी-рдкीрдПрдЪ рдоीрдЯрд░ - рдпрд╣ рдоीрдЯрд░ рдоिрдЯ्рдЯी рдФрд░ рдкाрдиी рдХे рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХे рд▓िрдП рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ै। рдЙрд░्рд╡рд░рдХ рдЦुрд░ाрдХ рд╕ंрдпोрдЬрди рдкрд░ рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдиा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।
рд╣ाрдЗрдЧ्рд░ोрдоीрдЯрд░ - рдерд░्рдоाрдоीрдЯрд░ - рдпрд╣ рдЙрдкрдХрд░рдг рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдХे рдЕंрджрд░ рдЖрд░्рдж्рд░рддा рдФрд░ рддाрдкрдоाрди рджिрдЦाрддा рд╣ै।
рддौрд▓ рдкैрдоाрдиा - рдпрд╣ рдЙрдкрдХрд░рдг рдк्рд░рддि рдЦुрд░ाрдХ рдЙрд░्рд╡рд░рдХ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдоाрдд्рд░ा рдХो рдоाрдкрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै।
Soil sterilization – Hydrogen Peroxide with Silver is mostly used for soil sterilization.
рд╡िрдкрдгрди:
рдмाрдЬाрд░ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдоें рдЙрдд्рдкाрджिрдд рдЕрдЪ्рдЫी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рд╡ाрд▓ी рдлрд╕рд▓ рдХो рдкाрд╕ рдХे рдЕрдЪ्рдЫे рдмाрдЬाрд░ों рдоें рдмेрдЪा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдпा рдХिрд╕ी рдПрдЬेंрдЯ рдпा рдм्рд░ोрдХрд░ рдХी рдорджрдж рд╕े рд╡िрдкрдгрди рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЕрдзिрдХांрд╢ рдЧ्рд░ीрдирд╣ाрдЙрд╕ рдЙрдд्рдкाрджрдХ рдЕрдкрдиे рдЙрдд्рдкाрджों рдХो рдм्рд░ोрдХрд░/рдПрдЬेंрдЯ рдХी рдорджрдж рд╕े рдмेрдЪрддे рд╣ैं।
рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖:
рдЖрд╢ा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рд▓ेрдЦ рдЖрдкрдХो рдкॉрд▓ीрд╣ाрдЙрд╕ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХे рдмाрд░े рдоें рдХुрдЫ рд╡िрдЪाрд░ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдзрди्рдпрд╡ाрдж।
To Read the article in English: Click here

